System filtracji w pomieszczeniach kontrolowanych odpowiada za utrzymanie wymaganej jakości powietrza oraz stabilności procesów. Nawet filtr o wysokiej skuteczności nie daje jednak gwarancji bezpieczeństwa przez cały okres użytkowania. Na jego działanie wpływają m.in. sposób eksploatacji, obciążenie instalacji, warunki środowiskowe oraz poprawność montażu. Dlatego regularna weryfikacja szczelności i parametrów pracy nie jest działaniem wykonywanym wyłącznie z powodów formalnych – to element kontroli jakości i ograniczania ryzyka operacyjnego.
Kiedy obowiązkowo przeprowadzić badanie?
Kontrola szczelności filtrów HEPA jest obowiązkowa zawsze wtedy, gdy następuje zdarzenie mogące wpływać na ich skuteczność lub bezpieczeństwo pracy instalacji. Dotyczy to przede wszystkim pierwszego uruchomienia systemu, wymiany filtra, prac serwisowych lub modyfikacji układu wentylacyjnego. W środowiskach objętych wymaganiami jakościowymi i regulacyjnymi testy są również częścią procesów kwalifikacyjnych oraz walidacyjnych. Badania prowadzone są zgodnie z normą PN-EN ISO 14644-3 oraz z uwzględnieniem wytycznych GMP.
W praktyce obowiązek wykonania pomiarów pojawia się najczęściej w sytuacjach takich jak:
- montaż nowych filtrów lub wymiana istniejących,
- modernizacja systemów wentylacyjnych,
- zakończenie prac serwisowych i remontowych,
- proces kwalifikacji pomieszczeń czystych.
Regularne działania pozwalają uniknąć sytuacji, w której niewielka nieszczelność powoduje zaburzenie warunków pracy całego obiektu.
Rutyna okresowa: zwykle co 6–12 miesięcy
W wielu obiektach przyjmuje się harmonogram oparty na cyklicznych kontrolach realizowanych co 6–12 miesięcy. Dokładna częstotliwość zależy jednak od klasy pomieszczenia, wymagań technologicznych oraz intensywności eksploatacji instalacji. Im bardziej wymagające środowisko, tym większa potrzeba częstszej kontroli.
Podczas wykonywania pomiarów szczelności filtrów HEPA i ich mocowania wykorzystuje się m.in. laserowy licznik cząstek (DOP) lub fotometr liniowy. Metody te umożliwiają wykrywanie nawet niewielkich nieszczelności w materiale filtracyjnym oraz miejscach połączeń. Dzięki temu badanie integralności filtrów HEPA pozwala ograniczyć ryzyko niekontrolowanego przedostawania się zanieczyszczeń do strefy pracy.
Monitorowanie ciągłe
Regularne pomiary okresowe są istotne, jednak nie zastępują bieżącej kontroli parametrów środowiska. W wielu obiektach stosuje się rozwiązania pozwalające obserwować pracę systemu wentylacyjnego w czasie rzeczywistym. Monitorowanie umożliwia szybszą identyfikację nieprawidłowości i ogranicza ryzyko wystąpienia awarii wpływających na proces produkcyjny lub laboratoryjny.
Najczęściej analizowane są:
- przepływy powietrza,
- różnice ciśnień między pomieszczeniami,
- poziom cząstek stałych,
- wydajność wentylacji.
Takie działania wspierają planowanie działań serwisowych i ograniczają ryzyko wykonywania niepotrzebnych wymian filtrów przed końcem ich rzeczywistego okresu użytkowania.
Standardy i dokumentacja
Sama realizacja pomiarów nie kończy procesu. Równie ważna jest dokumentacja potwierdzająca przebieg i wyniki badań. Dane pomiarowe stanowią podstawę oceny zgodności instalacji z wymaganiami jakościowymi i mogą być elementem dokumentacji podczas audytów lub kontroli.
Norma PN-EN ISO 14644-3 określa metody prowadzenia badań dla pomieszczeń czystych i środowisk kontrolowanych. W określonych zastosowaniach uwzględnia się również wytyczne Dobrej Praktyki Wytwarzania (GMP). W dokumentacji powinny znaleźć się informacje dotyczące zastosowanych urządzeń, parametrów pomiarowych oraz uzyskanych wyników.
Badanie integralności filtrów HEPA w Ekolab
W Ekolab wykonujemy pomiary integralności filtrów HEPA oraz ocenę szczelności ich mocowania zgodnie z wymaganiami normowymi i obowiązującymi procedurami. W ramach badań wykorzystujemy rozwiązania pomiarowe oparte na laserowym liczniku cząstek DOP lub fotometrze liniowym. Realizujemy również szerszy zakres badań kwalifikacyjnych dla pomieszczeń czystych, obejmujących między innymi pomiary wydajności wentylacji, gradacji ciśnień, parametrów pracy komór bezpieczeństwa czy analizę gazów sprężonych.
Nasze laboratorium działa zgodnie z systemem zarządzania opartym na normie PN-EN ISO/IEC 17025, a kompetencje w zakresie pomiarów i badań zostały potwierdzone przez Polskie Centrum Akredytacji.
Jeśli chcesz zweryfikować stan instalacji i utrzymać wymagane parametry środowiska kontrolowanego, skontaktuj się z nami. W Ekolab realizujemy pomiary zgodne z obowiązującymi normami i wspieramy klientów na każdym etapie badań kwalifikacyjnych.
Podsumowanie: najważniejsze informacje o kontrolach filtrów HEPA
- Obowiązkowe pomiary wykonuj po wymianie filtrów, serwisie i zmianach instalacji.
- Ustalaj harmonogram badań na podstawie klasy pomieszczenia i sposobu użytkowania.
- Monitoruj parametry środowiska pomiędzy kontrolami okresowymi.
- Dokumentuj wyniki zgodnie z wymaganiami norm i procedur jakościowych.
- Wykorzystuj pomiary szczelności jako narzędzie ograniczania ryzyka procesowego.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy każdy filtr HEPA wymaga okresowej kontroli?
Tak, ponieważ skuteczność filtra może zmieniać się wraz z czasem użytkowania. Na jego pracę wpływają warunki eksploatacji i sposób montażu. Regularna kontrola pozwala potwierdzić zachowanie wymaganych parametrów.
Czy wymiana filtra oznacza konieczność wykonania nowych pomiarów?
Tak, po wymianie filtra należy potwierdzić poprawność jego działania i szczelność montażu. Sam montaż nie daje pewności, że system działa zgodnie z wymaganiami. Pomiary pozwalają wykryć ewentualne nieszczelności.
Jakie urządzenia wykorzystuje się podczas pomiarów?
Najczęściej stosuje się laserowy licznik cząstek DOP lub fotometr liniowy. Dobór urządzenia zależy od charakterystyki badania oraz wymagań pomiarowych. Metody te umożliwiają bardzo dokładną analizę.
Czy nieszczelność zawsze oznacza konieczność wymiany filtra?
Nie zawsze. Problem może dotyczyć uszczelki lub sposobu mocowania filtra. Ostateczna decyzja zależy od wyników pomiarów i skali wykrytych nieprawidłowości.
Czy dokumentacja z badań jest potrzebna podczas audytów?
Tak, dokumentacja stanowi potwierdzenie zgodności z wymaganiami jakościowymi. Zawiera dane dotyczące przebiegu i wyników pomiarów. Może być wymagana podczas kontroli lub procesów walidacyjnych.
